In het kort
- 1Opluchting, verdriet en boosheid kunnen tegelijk opkomen. Dat is oké.
- 2Je behoeften zijn geen tekortkomingen, maar informatie.
- 3Er is geen deadline. Op zware dagen telt het minimum ook.
Hoi, ik ben Elara. Ik ben autistisch en heb ADHD, en ik ontdekte het ook pas laat.
Heb je dit net over jezelf ontdekt? Dan vraag je je misschien af: en nu? Deze gids is voor volwassenen met een late diagnose autisme, ADHD of AuDHD. Hij is ook voor jou als je op een wachtlijst staat of jezelf herkent zonder diagnose. Je ervaring telt. Jezelf kennen telt, met of zonder papiertje.
Niets hiervan verandert het verleden. Maar het kan je helpen het te begrijpen, en de steun te plannen die je nu nodig hebt. Neem één idee tegelijk, in welke volgorde je maar wilt. Sla over wat niet bij je past.
Deze gids is geen medisch advies en geen therapie.
Tik op een deel om het te openen.
1Laat al je gevoelens toe
Er is geen goede manier om je hierover te voelen. Opluchting, verdriet, boosheid en twijfel kunnen allemaal opkomen. Soms op dezelfde dag.
Veel volwassenen met een late diagnose rouwen om de hulp die ze niet kregen. Dat is logisch. Boosheid is ook logisch. Het is oké om boos te zijn over de steun die nooit kwam.
Misschien voel je ook opluchting, omdat sommige dingen eindelijk kloppen. Opluchting en verdriet kunnen tegelijk waar zijn.
Als je wilt, kun je korte antwoorden opschrijven bij deze zinnen:
- Wat ik wou dat iemand eerder had gezien
- Wat ik als jonger mens moest horen
- Iets waarvoor ik mezelf niet meer de schuld hoef te geven
- Een veilige manier om dit gevoel te uiten
Schrijf alleen wat vandaag goed voelt. Wordt het te zwaar, stop dan. Praat met iemand die je vertrouwt of met een professional.
2Kijk terug met nieuwe ogen
Sommige momenten uit je leven zien er nu misschien anders uit. Probeer elke levensfase te doorlopen. Dat zijn je kindertijd, school, je tienerjaren, je jongvolwassenheid, werk of studie, vriendschappen en relaties, en de afgelopen jaren.
Stel jezelf bij elke fase twee vragen. Wat gebeurde er? Wat begrijp ik nu? Misschien verstopte je je op feestjes altijd in de keuken. Nu zie je misschien dat het door het lawaai kwam, niet omdat je onbeleefd was.
Eén of twee woorden is genoeg. Een krabbel of een vinkje telt ook. Je bent door zoveel heen gekomen zonder te weten waarom het zo moeilijk was. Je vroegere zelf heeft het goed gedaan.
3Zie je behoeften als informatie
Je behoeften zijn geen tekortkomingen. Ze zijn informatie. Je was nooit te veel. Je miste informatie.
Denk na over een paar gebieden in je leven. Schrijf bij elk gebied op wat je nodig hebt en waar je goed in bent:
- Zintuigen: geluid, licht, aanraking
- Energie en rust
- Praten en berichten
- Routine en verandering
- Focus en taken
- Mensen en tijd alleen
Als je AuDHD hebt, heb je misschien tegelijk routine én nieuwigheid nodig. Allebei mag.
Maak er daarna een klein steunplan van, op één pagina. Schrijf naast elk gebied wat helpt en wie of wat je daarbij kan helpen. Naast zintuigen zou je bijvoorbeeld kunnen schrijven "koptelefoon met noise cancelling" en "ik heb er altijd een in mijn tas." Je kunt het altijd aanpassen.
4Probeer kleine experimenten met ontmaskeren
Maskeren betekent dat je je eigenschappen verbergt om erbij te horen. Je kunt proberen daar een beetje van los te laten, maar alleen waar het veilig voelt.
- Thuis: stim vrijuit, draag wat fijn aanvoelt op je huid, of eet je veilige eten zonder het uit te leggen.
- Bij veilige mensen: sla oogcontact over als het moeilijk is, zeg "Ik heb even een rustig momentje nodig", of ga wat eerder weg zonder lang excuus.
- Buiten de deur: gebruik oordopjes of een koptelefoon, schrijf in plaats van te bellen als dat kan, of vraag om dingen op papier.
Kies één klein ding. Je hoeft niets bij te houden. Ontmaskeren kan in het begin vermoeiend zijn, dus rust hoort erbij.
5Kies zelf wie je het vertelt, en hoe
Jij bepaalt wie het weet, hoeveel en wanneer. Het aan niemand vertellen is ook een goede keuze.
Wil je het wel delen, dan kun je maar een klein beetje zeggen: "Ik heb iets belangrijks ontdekt over hoe mijn brein werkt. Ik vertel er meer over als ik er klaar voor ben." Of je voegt er een verzoek aan toe: "Lawaai en last-minute veranderingen zijn moeilijk voor mij. Het zou echt helpen als je het me van tevoren laat weten, en me een berichtje stuurt in plaats van belt."
Sommige mensen zeggen misschien: "Je ziet er niet autistisch uit." Je bent niemand een uitleg verschuldigd. Wil je er toch een geven, dan kun je proberen: "Autisme zie je niet aan de buitenkant. Wat jij ziet, is mij die hard werkt om erbij te horen." Als je het niet wilt uitleggen, kun je zeggen: "Ik praat er nu liever niet over. Fijn dat je dat begrijpt."
Pas de woorden aan zodat ze klinken zoals jij.
6Ga zacht om met je energie
De weken na een diagnose kunnen veel energie kosten. Daaronder kunnen vallen: dagelijkse taken, leren over je brein, erover praten en rust. Plan voor elk ervan een minimale, een gewone en een extra versie. Op zware dagen telt het minimum nog steeds.
Veel volwassenen met een late diagnose zeggen dat het contact met mensen zoals zij enorm hielp. Begin klein, want lezen of kijken telt ook. Een eerste piepkleine stap kan zijn om één autistische of ADHD-maker te volgen.
Als je een tijdje stopt, is dat geen falen. Er is geen deadline en geen schuld die je moet inlossen. Je kunt op elke dag terugkomen, met de kleinste stap.
Ik ben niet veranderd nadat ik het ontdekte. Ik heb nu alleen betere woorden voor mezelf. Ik hoop dat jij die van jou ook vindt, in je eigen tempo. Je hoeft vandaag niet alles over jezelf te begrijpen.
ElaraClub