In het kort
- 1Verschuif je bedtijd en wekker elke dag een klein stapje.
- 2Ochtendlicht, vroege laatste cafeïne en een minimale avondroutine kunnen helpen.
- 3Gemiste dagen verpesten niets; herhaal gewoon die stap.
Hoi, ik ben Elara. Ik ben autistisch en heb ADHD, en vroeger bracht elke klokwissel mijn slaap wekenlang van slag.
Dus maakte ik een rustig, vriendelijk plan. Het werkt met kleine stapjes en je hebt er geen perfecte dagen voor nodig. Je kunt het vandaag al proberen.
Dit is geen medisch advies. Blijft slapen wekenlang moeilijk? Praat dan met je huisarts.
Tik op een deel om het te openen.
1Waarom de klokwissel zo zwaar kan voelen
Twee keer per jaar wordt de klok verzet. Je lichaam gaat niet vanzelf mee.
In de lente gaat de klok een uur vooruit. Je verliest een uur slaap, en de ochtenden kunnen veel te vroeg voelen.
In de herfst gaat de klok een uur terug. Je wint een uur, maar je wordt misschien te vroeg wakker en voelt je te vroeg slaperig.
De VS en Europa verzetten de klok in verschillende weekenden, een paar weken na elkaar. Zoek dus elke keer de datum op die bij jou geldt. Tel dan zeven dagen terug. Dat is je Dag 1.
De klok wordt verzet in de nacht van zaterdag op zondag. Je telefoon past zich vanzelf aan. Je oven, je auto en je klokken aan de muur vaak niet.
2Verschuif je slaap in kleine stapjes
In plaats van in één nacht een heel uur te verspringen, verschuif je je slaap elke dag met 15 minuten.
In de lente schuif je naar vroeger. In de herfst schuif je naar later. Het plan blijft hetzelfde. Alleen de richting verandert.
Een voorbeeld. Stel dat je meestal om 23.30 uur naar bed gaat. In de lente is Dag 1 om 23.15 uur. Dag 2 is om 23.00 uur. Op Dag 4 ben je een heel uur verschoven. Op Dag 5 en 6 houd je die tijd aan, of gebruik je ze om in te halen. Dag 7 is de nacht van de klokwissel.
Verschuif je wekker op dezelfde manier als je bedtijd.
Een slechte dag gehad? Herhaal die stap en ga gewoon verder. Je hoeft nooit opnieuw te beginnen. Een deel van de weg afleggen helpt ook al.
3Licht, cafeïne en een minimale routine
Daglicht in de ochtend helpt je biologische klok verschuiven. Probeer binnen een uur na het wakker worden wat daglicht te krijgen, buiten of bij een raam.
Probeer je laatste cafeïne vroeg op de dag te nemen. Wil je later nog koffie? Kies dan iets zonder cafeïne.
Neem je medicijnen op vaste tijden? Overleg dan eerst met je voorschrijver of apotheker voordat je iets verschuift.
De avonden kunnen het moeilijkst zijn. Een zacht idee is een minimale avondroutine. Bedenk elke stap in drie maten, van volledig tot heel klein. Stappen kunnen zijn:
- Lichten dimmen
- Schermen
- Lichaamsverzorging
- Iets rustgevends
- In bed stappen
Op zware avonden is het minimum genoeg. Het telt nog steeds.
4Wat je misschien nodig hebt als autistisch, ADHD- of AuDHD-persoon
Dezelfde verandering kan mensen op verschillende manieren raken. Neem alleen wat bij jou past.
- Veel autistische mensen merken dat het helpt om deze week sommige dingen precies hetzelfde te houden, zoals eten, volgorde en geluiden.
- Veel mensen met ADHD hebben baat bij een duidelijk signaal om af te bouwen, zoals een wekker, een lamp of een briefje.
- Sommige AuDHD-mensen hebben graag één vast anker en één klein nieuw ding om naar uit te kijken.
Het kan ook helpen om je eigen patroon te kennen. Een paar woorden zijn genoeg. Wat gebeurt er meestal met jou na een klokwissel? Wat hielp de vorige keer, al was het maar een beetje? Wie zou moeten weten dat je deze week misschien minder energie hebt?
5Het weekend van de klokwissel en de maandag erna
Houd het weekend zo rustig als je kunt.
- Zaterdag: pak ochtendlicht, neem je laatste cafeïne vroeg en houd je avondplannen licht. Zet 's avonds de klokken die zich niet vanzelf aanpassen goed, en doe dan je minimale routine.
- Zondag: sta op je gewone wektijd op, volgens de nieuwe tijd. Pak daglicht en houd je plannen klein.
- Zondagavond: maak maandag klaar, zoals kleren, tas en eten. Ga op je gewone tijd naar bed.
Maandag kan een beetje vreemd voelen. Dat is oké. Een paar dingen die kunnen helpen:
- Twee wekkers, met de tweede aan de andere kant van de kamer
- Een ontbijt waar je niet over hoeft na te denken
- Daglicht, water en iets te eten in het eerste uur
- Minder gesprekken en vergaderingen, als dat kan, en extra tijd tussen taken
- Eén persoon vertellen dat je deze week misschien wat trager bent
6Als het even misloopt
Gemiste dagen verpesten niets. Je lichaam past zich toch aan, alleen wat langzamer. Je kunt vanavond opnieuw beginnen, bij welke stap dan ook.
Hier zijn een paar "als dit gebeurt, dan doe ik dit"-ideeën:
- Als je niet kunt slapen, sta dan op, houd het licht gedimd en doe iets saais.
- Als je te vroeg wakker wordt, blijf dan in het donker en rust. Rust telt ook.
- Als je 's middags instort, pak dan eerst 10 minuten daglicht.
- Als je 's avonds in een hyperfocus zit, laat je wekker dan betekenen: opslaan, stoppen, lichten dimmen.
- Als de tijd niet klopt, herinner jezelf er dan aan dat je lichaam bijtrekt. Het gaat voorbij.
- Als je geen energie hebt om te plannen, doe dan alleen je minimale avondroutine. Dat is genoeg.
Is je slaap na een paar weken nog steeds van slag? Praat dan met je huisarts.
Vroeger had ik het gevoel dat ik de klokwissel precies goed moest doen. Nu neem ik het stapje voor stapje. Sommige dagen herhaal ik een stap. Sommige weken kom ik maar een deel van de weg. Het helpt me toch, en ik hoop dat het voor jou ook een beetje zachter voelt.
ElaraClub