In het kort
- 1Eerlijk kan betekenen: verdelen op draagkracht, niet half om half.
- 2Eén eigenaar per categorie; op zware dagen telt het minimum.
- 3Zakt het systeem weg? Geen falen; begin opnieuw met één categorie.
Hoi, ik ben Elara. Ik ben autistisch en heb ADHD. Thuis veranderden klusjes vroeger in stilletjes de score bijhouden. Wie de afwas deed. Wie het vuilnis vergat. Niemand zei het hardop, maar het was er wel.
Drie dingen hielpen mij. Klusjes verdelen op energie. Hele categorieën op je nemen. En erover praten zonder verwijten. Zo kun je dat vandaag proberen, als stel of als huisgenoten.
Tik op een deel om het te openen.
1Eerlijk hoeft niet half om half te betekenen
Een taak die de een vijf minuten kost, kan de ander een hele avond kosten. Eerlijk kan dus betekenen dat je verdeelt op draagkracht, niet dat je de score bijhoudt.
Probeer dit eens. Kies een paar klusjes. Geef elk klusje voor ieder van jullie een score van 1 (makkelijk) tot 5 (heel zwaar). Je kunt aan drie soorten kosten denken:
- Zintuiglijk: geluid, geur, aanraking of textuur.
- Uitvoerend: plannen, beginnen en onthouden.
- Tijd: hoe lang het jou kost.
Misschien ontdek je dat afwassen voor de een een 4 is en voor de ander een 1. Dat is handig om te weten.
Autisme, ADHD en AuDHD kunnen verschillende delen van dezelfde taak moeilijk maken. Heb je ADHD, vraag je dan af wat je helpt om te beginnen. Dat kan een timer zijn, muziek of het samen naast elkaar doen. Ben je autistisch, vraag je dan af welk zintuiglijk deel anders kan. Dat kunnen handschoenen zijn, oordoppen of een rustiger moment. Heb je AuDHD, of zijn jullie allebei neurodivergent, kijk dan waar jullie behoeften botsen en hoe je om de beurt zou kunnen gaan.
Sommige taken zijn voor de een bijna onmogelijk en voor de ander makkelijk. Die ruilen is eerlijk.
2Let op de onzichtbare last
Veel klusjes gaan niet over doen. Ze gaan over onthouden en opmerken. Bijvoorbeeld:
- Onthouden wanneer wc-papier, zeep of koffie bijna op is
- Opmerken dat de vuilnisbak vol is of de planten water nodig hebben
- Plannen wat jullie deze week eten
- De gedeelde agenda bijhouden en weten waar dingen liggen
Ga samen zitten en maak een lijst van wat iemand in huis allemaal bijhoudt. Schrijf op wie elk ding nu draagt. Dit is informatie, geen verwijt.
3Geef elke categorie één eigenaar
In plaats van veel kleine taken te verdelen, kun je een hele categorie aan één persoon geven. De eigenaar regelt het van begin tot eind. Was betekent opmerken, wassen, drogen, vouwen en opruimen. Het is meer dan op start drukken bij de wasmachine.
Elke categorie kan ook een reserve hebben die bijspringt op zware dagen.
Geef daarna elke categorie drie maten: een minimale, een normale en een extra versie. Bij de afwas kan het minimum zijn dat de gootsteen leeg blijft. Op zware dagen telt het minimum als gedaan.
Het helpt om dit op een bord te zetten dat jullie allebei kunnen zien. Het bord onthoudt het voor jullie, zodat niemand de manager hoeft te zijn of de ander achterna hoeft te zitten.
4Maak een plan voor weken met een lege batterij
Sommige weken heeft geen van jullie energie. Dan hoeft het huis alleen veilig te blijven en hoeft iedereen te eten. Spreek op een goede dag een kort lijstje af. Volg het dan gewoon als het zwaar is.
Alleen dit:
- Makkelijk eten, zoals diepvriesmaaltijden, afhaal, boterhammen of snacks
- Papieren bordjes, of één bord en één beker per persoon
- Huisdieren gevoerd en water bijgevuld
- Medicijnen ingenomen zoals altijd
- Vuilnis alleen buiten op ophaaldag
Dit kan wachten: de was (draag je fijne lievelingskleren nog een keer), opruimen, vloeren en oppervlakken, en berichten die niet dringend zijn.
Hulp van buiten telt ook. Je kunt boodschappen online bestellen, of een vriend of familielid vragen om één maaltijd. Dit is geen medisch advies.
5Probeer een korte wekelijkse check-in
Kies elke week dezelfde dag en tijd. Zet een timer op 10 minuten. Kort is juist de bedoeling.
- Ga naast elkaar zitten, met het bord zo dat jullie het allebei kunnen zien.
- Ieder noemt één ding dat deze week goed ging.
- Ieder noemt één ding dat zwaar voelde. Praat over de taak, niet over de persoon.
- Kijk of een categorie een ruil, een reserve of een kleinere maat nodig heeft.
- Kies één verandering om te proberen. Als de timer gaat, zijn jullie klaar.
6Pas het plan aan zonder verwijten
Kant-en-klare zinnen kunnen helpen als praten moeilijk voelt. Gebruik ze zoals ze zijn, of maak ze van jezelf:
- "De was valt me zwaarder dan ik had gedacht. Het kost me meer energie dan ik heb. Kunnen we samen naar het bord kijken of we het kunnen ruilen of kleiner kunnen maken?"
- "Ik zag dat het vuilnis nog staat te wachten. Ik ben niet boos, ik wil het gewoon begrijpen. Loopt het ergens vast?"
- "Ik kan het koken nu niet op me nemen. Het ligt niet aan jou, het ligt aan mijn batterij. Zou jij het twee weken kunnen doen, of kunnen we het naar het minimum terugbrengen?"
- "Dank je dat je de rekeningen op je neemt. Ik zie het, en het maakt mijn week lichter."
En als het hele systeem toch wegzakt? Systemen zakken weg. Dat betekent niet dat een van jullie gefaald heeft. Vraag je af wat het moeilijk maakte om vol te houden. Begin dan opnieuw met maar één categorie.
Je hoeft dit niet allemaal tegelijk te doen. Potlood is prima. Het plan mag veranderen als het leven verandert. Ik hoop dat het je huis een beetje lichter laat voelen, en een beetje vriendelijker.
ElaraClub