ElaraClub
PL
Odpoczynek i trudne dni5 min

Co zrobić po późnej diagnozie autyzmu lub ADHD

Autorka: Elara

W skrócie

Cześć, jestem Elara. Jestem autystyczna i mam ADHD. Ja też dowiedziałam się o tym późno.

Jeśli właśnie dowiadujesz się tego o sobie, może pytasz: co teraz? Ten poradnik jest dla dorosłych z późną diagnozą autyzmu, ADHD lub AuDHD. Jest też dla ciebie, jeśli czekasz w kolejce na diagnozę albo samodzielnie się w tym rozpoznajesz. Twoje doświadczenie jest ważne. Wiedza o sobie się liczy, z papierkiem albo bez.

Nic z tego nie zmienia przeszłości. Ale może pomóc ją zrozumieć i zaplanować wsparcie, którego potrzebujesz teraz. Bierz jeden pomysł naraz, w dowolnej kolejności. Pomiń to, co nie pasuje.

Ten poradnik nie jest poradą medyczną ani terapią.

Dotknij części, żeby ją otworzyć.

1Daj miejsce wszystkim uczuciom

Nie ma jednego właściwego sposobu, by to przeżywać. Może pojawić się ulga, żal, złość i zwątpienie. Czasem wszystko tego samego dnia.

Wiele osób z późną diagnozą opłakuje pomoc, której nie dostały. To zrozumiałe. Złość też jest zrozumiała. Masz prawo złościć się o wsparcie, które nigdy nie przyszło.

Możesz też czuć ulgę, bo niektóre rzeczy w końcu nabierają sensu. Ulga i żal mogą być prawdziwe jednocześnie.

Jeśli masz ochotę, spróbuj krótko odpowiedzieć na te hasła:

  • Czego żałuję, że nikt nie zauważył wcześniej
  • Co potrzebowało usłyszeć moje młodsze ja
  • Coś, za co mogę przestać się obwiniać
  • Bezpieczny sposób, by wypuścić to uczucie

Pisz tylko to, z czym dziś czujesz się w porządku. Jeśli zrobi się za ciężko, przerwij. Porozmawiaj z kimś zaufanym albo ze specjalistą.

2Spójrz wstecz nowymi oczami

Niektóre chwile z twojego życia mogą teraz wyglądać inaczej. Spróbuj przejść przez każdy etap. To dzieciństwo, szkoła, lata nastoletnie, wczesna dorosłość, praca lub nauka, przyjaźnie i związki oraz ostatnie lata.

Przy każdym z nich zadaj sobie dwa pytania. Co się wydarzyło? Co rozumiem teraz? Może na imprezach kuchnia zawsze była twoją kryjówką. Teraz być może widzisz, że chodziło o hałas, a nie o niegrzeczność.

Wystarczy jedno czy dwa słowa. Rysunek albo ptaszek też się liczą. Udało ci się przejść przez tak wiele, nie wiedząc, dlaczego było tak trudno. Twoje dawne ja naprawdę dobrze sobie poradziło.

3Traktuj swoje potrzeby jak informacje

Twoje potrzeby to nie wady. To informacje. Nigdy nie było cię za dużo. Brakowało ci informacji.

Pomyśl o kilku obszarach życia. Przy każdym zanotuj, czego potrzebujesz i co ci dobrze wychodzi:

  • Zmysły: dźwięk, światło, dotyk
  • Energia i odpoczynek
  • Rozmowy i wiadomości
  • Rutyna i zmiany
  • Skupienie i zadania
  • Ludzie i czas w samotności

Jeśli masz AuDHD, możesz potrzebować rutyny i nowości jednocześnie. Wolno ci jedno i drugie.

Potem zamień to w mały plan wsparcia na jednej stronie. Przy każdym obszarze zapisz, co pomaga, i kto lub co może pomóc. Na przykład przy zmysłach możesz wpisać „słuchawki z redukcją szumów” i „noszę jedną parę w torbie”. Możesz go aktualizować w każdej chwili.

4Wypróbuj małe eksperymenty ze zdejmowaniem maski

Maskowanie to ukrywanie swoich cech, żeby się dopasować. Możesz spróbować trochę z niego zrezygnować, ale tylko tam, gdzie czujesz się bezpiecznie.

  • W domu: stimuj swobodnie, noś to, co jest przyjemne dla skóry, albo jedz swoje bezpieczne jedzenie bez tłumaczenia się.
  • Z bezpiecznymi osobami: odpuść kontakt wzrokowy, kiedy jest trudny, powiedz „potrzebuję chwili ciszy” albo wyjdź trochę wcześniej bez długich wymówek.
  • Poza domem: używaj zatyczek do uszu lub słuchawek, pisz zamiast dzwonić, kiedy się da, albo proś, żeby sprawy przekazywano ci na piśmie.

Wybierz jedną małą rzecz. Nie musisz niczego odnotowywać. Zdejmowanie maski na początku może męczyć, więc odpoczynek jest jego częścią.

5Wybierz, komu i jak o tym powiesz

To ty decydujesz, kto się dowie, ile i kiedy. Niemówienie nikomu to też w pełni ważny wybór.

Jeśli chcesz się tym podzielić, możesz powiedzieć tylko trochę: „Wiem już coś ważnego o tym, jak działa mój mózg. Opowiem więcej, kiedy poczuję gotowość”. Albo możesz dodać prośbę: „Hałas i zmiany w ostatniej chwili są dla mnie trudne. Uprzedzenie i SMS zamiast telefonu bardzo by mi pomogły”.

Niektórzy mogą powiedzieć: „Nie wyglądasz na osobę autystyczną”. Nie musisz nikomu niczego wyjaśniać. Jeśli chcesz coś odpowiedzieć, możesz spróbować: „Autyzm to nie wygląd. To, co widzisz, to moja ciężka praca, żeby się dopasować”. Kiedy nie chcesz niczego tłumaczyć, możesz powiedzieć: „Wolę teraz o tym nie rozmawiać. Dzięki za zrozumienie”.

Zmień te słowa tak, żeby brzmiały jak ty.

6Obchodź się łagodnie ze swoją energią

Tygodnie po diagnozie mogą wyczerpywać. Mogą do tego należeć codzienne obowiązki, poznawanie swojego mózgu, rozmowy o tym i odpoczynek. Dla każdej z tych rzeczy zaplanuj wersję minimum, zwykłą i dodatkową. W słabsze dni minimum też się liczy.

Wiele osób z późną diagnozą mówi, że poznanie innych podobnych do siebie bardzo im pomogło. Zacznij od małych kroków, bo czytanie czy oglądanie też się liczy. Pierwszym malutkim krokiem może być obserwowanie jednej osoby tworzącej treści, która jest autystyczna lub ma ADHD.

Jeśli na jakiś czas przestaniesz, to nie porażka. Nie ma terminu ani długu do spłacenia. Możesz wrócić w dowolny dzień, od najmniejszego kroku.

Nie zmieniłam się po tym, jak się dowiedziałam. Po prostu mam teraz lepsze słowa na siebie. Mam nadzieję, że ty też znajdziesz swoje, we własnym tempie. Nie musisz dziś rozumieć o sobie wszystkiego.