W skrócie
- 1Sprawiedliwie może znaczyć według możliwości, nie zawsze pół na pół.
- 2Jedna osoba może wziąć całą kategorię, minimum też się liczy.
- 3Mówcie o zadaniu, nie o osobie. Można zacząć od nowa.
Cześć, jestem Elara. Jestem w spektrum autyzmu i mam ADHD. W domu obowiązki zamieniały się kiedyś w ciche liczenie punktów. Kto zmył naczynia. Kto zapomniał wynieść śmieci. Nikt nie mówił tego na głos, ale to wisiało w powietrzu.
Pomogły mi trzy rzeczy. Dzielenie obowiązków według energii. Branie odpowiedzialności za całe kategorie. I rozmawianie o tym bez obwiniania. Oto jak możesz spróbować tego już dziś, w parze albo ze współlokatorami.
Dotknij części, żeby ją otworzyć.
1Sprawiedliwie nie musi znaczyć pół na pół
Zadanie, które jednej osobie zajmuje pięć minut, drugą może kosztować cały wieczór. Dlatego sprawiedliwie może znaczyć dzielenie według możliwości, a nie liczenie punktów.
Spróbuj tak. Wybierzcie kilka obowiązków. Każde z was niech oceni każdy z nich w skali od 1 (łatwe) do 5 (bardzo trudne). Możecie wziąć pod uwagę trzy rodzaje kosztu:
- Sensoryczny: hałas, zapach, dotyk lub faktura.
- Wykonawczy: planowanie, zaczynanie i pamiętanie.
- Czasowy: ile czasu ci to zajmuje.
Może się okazać, że zmywanie to dla jednego z was 4, a dla drugiego 1. Warto to wiedzieć.
Autyzm, ADHD i AuDHD mogą utrudniać różne części tego samego zadania. Jeśli masz ADHD, zastanów się, co pomaga ci zacząć. Może to być minutnik, muzyka albo robienie czegoś obok siebie. Jeśli jesteś w spektrum autyzmu, zastanów się, którą część sensoryczną można zmienić. Mogą to być rękawiczki, zatyczki do uszu albo spokojniejsza pora. Jeśli masz AuDHD albo oboje jesteście neuroatypowi, sprawdźcie, gdzie wasze potrzeby się zderzają i jak moglibyście się wymieniać.
Niektóre zadania są dla jednej osoby prawie niewykonalne, a dla drugiej łatwe. Zamiana takich zadań jest sprawiedliwa.
2Zauważ niewidzialne obciążenie
Wiele obowiązków nie polega na robieniu. Polega na pamiętaniu i zauważaniu. Na przykład:
- Pamiętanie, kiedy kończy się papier toaletowy, mydło albo kawa
- Zauważanie, że kosz jest pełny albo rośliny trzeba podlać
- Planowanie, co jecie w tym tygodniu
- Prowadzenie wspólnego kalendarza i wiedza, gdzie co leży
Usiądźcie razem i wypiszcie, czego ktoś w waszym domu pilnuje. Zapiszcie, kto teraz to dźwiga. To informacja, a nie obwinianie.
3Daj każdej kategorii jedną osobę odpowiedzialną
Zamiast dzielić mnóstwo drobnych zadań, spróbujcie oddać całą kategorię jednej osobie. Ta osoba zajmuje się nią od początku do końca. Pranie to zauważenie, wypranie, wysuszenie, złożenie i odłożenie na miejsce. To coś więcej niż włączenie pralki.
Każda kategoria może też mieć osobę zastępczą, która przejmuje ją w słabsze dni.
Następnie nadajcie każdej kategorii trzy rozmiary: minimalny, zwykły i dodatkowy. Przy naczyniach minimum może oznaczać, że zlew jest pusty. W słabsze dni minimum liczy się jako zrobione.
Pomaga trzymanie tego na tablicy, którą oboje widzicie. To tablica przypomina, więc nikt nie musi być kierownikiem ani gonić drugiej osoby.
4Przygotuj plan na tygodnie z niską baterią
W niektóre tygodnie żadne z was nie ma energii. Wtedy w domu wystarczy, że wszyscy są bezpieczni i najedzeni. Ustalcie krótką listę w dobry dzień. A potem, kiedy jest ciężko, po prostu się jej trzymajcie.
Tylko to:
- Proste jedzenie, na przykład mrożonki, jedzenie na wynos, kanapki albo przekąski
- Papierowe talerze albo jeden talerz i jeden kubek na osobę
- Zwierzęta nakarmione, woda dolana
- Leki przyjęte jak zwykle
- Śmieci wyniesione tylko w dzień odbioru
To może poczekać: pranie (noś te same wygodne rzeczy), sprzątanie, podłogi i blaty oraz wiadomości, które nie są pilne.
Pomoc z zewnątrz też się liczy. Możesz zamówić zakupy przez internet albo poprosić przyjaciela lub kogoś z rodziny o jeden posiłek. To nie jest porada medyczna.
5Spróbujcie krótkiej cotygodniowej rozmowy
Wybierzcie ten sam dzień i godzinę co tydzień. Nastawcie minutnik na 10 minut. Chodzi właśnie o to, żeby było krótko.
- Usiądźcie obok siebie, z tablicą w miejscu, gdzie oboje ją widzicie.
- Każde z was mówi jedną rzecz, która w tym tygodniu się sprawdziła.
- Każde z was mówi jedną rzecz, która była ciężka. Mówcie o zadaniu, nie o osobie.
- Sprawdźcie, czy jakaś kategoria potrzebuje zamiany, osoby zastępczej albo mniejszego rozmiaru.
- Wybierzcie jedną zmianę do wypróbowania. Kiedy minutnik zadzwoni, kończycie.
6Zmieniaj plan bez obwiniania
Gotowe słowa mogą pomóc, kiedy rozmowa przychodzi z trudem. Użyj ich tak, jak są, albo przerób je po swojemu:
- „Pranie okazuje się dla mnie trudniejsze, niż myślałam. Kosztuje mnie więcej energii, niż mam. Możemy razem spojrzeć na tablicę i sprawdzić, czy da się je zamienić albo zmniejszyć?”
- „Zauważyłam, że śmieci wciąż czekają. Nie jestem zła, po prostu chcę zrozumieć. Coś się gdzieś zacięło?”
- „Nie dam teraz rady odpowiadać za gotowanie. To nie chodzi o ciebie, tylko o moją baterię. Czy mógłbyś przejąć je na dwa tygodnie albo możemy zejść do minimum?”
- „Dziękuję, że zajmujesz się rachunkami. Widzę to i dzięki temu mój tydzień jest lżejszy.”
A jeśli całość się rozsypie? Systemy się rozsypują. To nie znaczy, że któreś z was zawiodło. Zapytajcie, co sprawiło, że trudno było go utrzymać. Potem zacznijcie od nowa, tylko od jednej kategorii.
Nie musisz robić tego wszystkiego naraz. Ołówek wystarczy. Plan może się zmieniać, kiedy zmienia się życie. Mam nadzieję, że dzięki temu twój dom stanie się trochę lżejszy i trochę łagodniejszy.
ElaraClub