ElaraClub
NL
Rust en zware dagen5 min

Overprikkeling opmerken voordat het toeslaat

Door Elara

In het kort

Hoi, ik ben Elara. Lange tijd leek overprikkeling voor mij uit het niets te komen. Het ene moment ging het prima. Het volgende moment kon ik het niet meer aan.

Veel autistische mensen en mensen met ADHD beschrijven iets vergelijkbaars. Sommigen merken achteraf dat er onderweg kleine signalen waren. Die signalen waren op het moment zelf alleen lastig te zien.

Deze gids gaat over het eerder opmerken van die signalen. Hij gebruikt één eenvoudig idee: je niveau kennen. Je kunt het vandaag nog proberen, met pen en papier of een notitie op je telefoon.

Dit is een praktische gids, geen medisch advies.

Tik op een deel om het te openen.

1Waarom overprikkeling uit het niets lijkt te komen

Overprikkeling bouwt zich vaak langzaam op. Een drukke winkel, een lang gesprek, een veranderd plan. Op zichzelf voelt elk ding misschien klein.

Als je druk bent met de dag doorkomen, mis je makkelijk hoe vol je raakt. Dan brengt iets kleins je over de rand, en voelt het plotseling.

Je niveau kennen kan die opbouw beter zichtbaar maken. Als je het eerder ziet, heb je misschien meer tijd om iets liefs voor jezelf te doen.

2De vier niveaus in gewone woorden

Dit idee werkt met vier niveaus. Je kunt ze zien als een soort thermometer voor hoe het met je gaat.

  • Gereguleerd: je voelt je grotendeels oké. Je kunt de dag aan zoals hij komt.
  • Beginnende overprikkeling: dingen beginnen een beetje te veel te voelen. Dit niveau mis je vaak het makkelijkst.
  • Ontregeld: het is moeilijk om helder te denken of nog meer op te nemen.
  • Shutdown of meltdown: je hebt je grens bereikt.

Bij elk niveau kan het helpen om aan vier dingen te denken. Hoe het voelt. De vroege signalen. Wat jou helpt. En hoe anderen kunnen helpen.

3Vind je eigen vroege signalen

Signalen kunnen per persoon verschillen. Daarom is jouw eigen lijst het belangrijkst.

Pak een vel papier en schrijf de vier niveaus op. Noteer onder elk niveau wat je meestal merkt. Bij beginnende overprikkeling merken sommige mensen bijvoorbeeld dat geluiden scherper gaan voelen. Anderen merken dat woorden langer op zich laten wachten.

Schrijf er dan bij wat helpt op dat niveau. Misschien een rustige kamer, minder plannen of even niet praten. Houd het kort. Je wilt het kunnen lezen als je brein moe is.

Zo wordt het je persoonlijke plan voor elk niveau. Het hoeft niet perfect te zijn. Je kunt het aanpassen naarmate je meer over jezelf leert.

4Check één keer per dag je niveau

Een dagelijkse check-in kan heel klein zijn. Vraag jezelf gewoon: "Op welk niveau zit ik nu?"

Je kunt het doen bij je ochtenddrankje of voor het slapengaan. Sommige mensen schrijven het niveau graag op, zodat ze later kunnen terugkijken.

Kijk aan het eind van de maand je notities door. Je kunt jezelf een paar zachte vragen stellen:

  • Wanneer was ik grotendeels gereguleerd?
  • Wat ging er vooraf aan de zwaardere dagen?
  • Wat hielp het meest?

Na verloop van tijd kunnen er patronen zichtbaar worden. Dan voelt de volgende opbouw misschien minder als een verrassing.

5Verlaag je eisen voordat het te laat is

De belangrijkste reden om je niveau te kennen, is dat je vroeg kunt handelen. Beginnende overprikkeling is vaak een goed moment om het lichter te maken.

Eisen verlagen kan betekenen dat je een taak naar morgen schuift of nee zegt tegen een plan. Het kan betekenen dat je kiest voor het makkelijke avondeten of een bericht even laat liggen.

Het kan vreemd voelen om een stap terug te doen als het "nog niet zo erg" is. Maar door het vroeg lichter te maken, kun je soms voorkomen dat je bij een shutdown of meltdown uitkomt.

6Laat anderen weten hoe het met je gaat

Als praten moeilijk wordt, kan uitleggen onmogelijk voelen. Ook hierbij kunnen niveaus helpen.

Je kunt een korte pagina "mijn niveaus in één oogopslag" maken om te delen met iemand die je vertrouwt. Schrijf per niveau op hoe het er bij jou uitziet en hoe diegene kan helpen.

Een klein kaartje kan ook helpen. Iets als: "Ik zit op niveau 3, wil je alsjeblieft…" en dan wat je nodig hebt. Je kunt het laten zien in plaats van het te zeggen. Je kunt ook per niveau één scherm op je telefoon bewaren, zodat je het snel kunt vinden.

Ik vang mijn signalen nog steeds niet altijd op tijd op. Dat is oké. Elke kleine check-in leert me weer iets meer. Ik hoop dat je niveau kennen jou ook wat meer rust en wat meer waarschuwing geeft.